Magnus etkisi hayatın her alanında var olan bir fenomendir. Fizikte önemli bir yere sahip olan bu etki, birçok kimse tarafından bilinmiyor. Son zamanlarda bazı Youtuber’lar tarafından popülerleşen olayın aslı çok basit fizik kurallarına dayanıyor. Peki tam olarak bu Magnus etkisi ne demek?
Mühendisler bilir, Magnus etkisi akışkanlar mekaniği derslerinde geçen bir olaydır. Bu fiziksel olayı kısaca tanımlamak gerekirse; dönmekte olan top veya silindirlerin harekete başladığı nokta baz alınarak, kavis yapmasıyla beraber izlenen yolda gözlenen etkidir. Mühendislik alanından topla oynanan sporlara kadar geniş bir yelpazede değerlendirebilmek mümkündür.Hava basıncı içerisinde dönerek hareket eden cisimler beklenen hedeften farklı yerlere ulaşabilirler. Yani bizim bildiğimiz David Beckham’ın futbol topuna vuruşları (falso alan top) bu konuyu aslında çok güzel özetliyor. Aşağıdaki videoda görülen Magnus etkisi deneyi konuyu çok güzel anlatıyor.
Magnus Etkisinin Tarihi
Magnus etkisinin tarihi ünlü fizikçi Isaac Newton’a kadar dayanıyor. 1672 yılında Isaac Newton Cambridge üniversitesinin bahçesinde öğrencilerin tenis oynadığını gördü. Böylece tenis topunun hareketini inceleyerek bu etkinin varlığına dair ilk bulguları yapmış oldu.
1742’de İngiliz bir matematikçi ve balistik araştırmacısı olan Benjamin Robins, tüfek toplarının yörüngelerindeki sapmaları keşfetti. Bununla beraber bilinmeyen bu etkiden bahseden ilk kişilerden oldu. Etkinin tanımlanıp literatüre geçmesi için ise 1852 yılının beklenmesi gerekiyordu.
Magnus olayını ilk kez araştırmalarına dahil eden isim ise Alman fizikçi Heinrich Gustav Magnus oldu. Bu etkinin varlığını bilimsel olarak kanıtlayan Magnus aynı zamanda etkiyi ilk tanımayan kişi olarak görülüyor.
Magnus Etkisi Kullanım Alanları
Spor Dallarında Magnus Etkisi
Magnus etkisinin spor dallarında önemli bir yer tuttuğu bilimsel olarak kanıtlanmış bir gerçek. Ayrıca futbolda Magnus etkisi nedir diye sorulsa, bu soruya halk dilindeki falsolu vuruş diye tabir ettiğimiz olay cevap verecektir. Futbol, tenis, beysbol ve masa tenisi bu etkinin kullanıldığı başlıca popüler spor dallarıdır.
Yuvarlak topun geri yönde spin atarak, yer çekimini karşı yönüne alacak şekilde kuvvet oluşturmasından mütevellit top havada olması gerektiğinden daha fazla süre kalır ve savrularak ilerleyişini sürdürür. Kısaca top nasıl falso alır sorusunun cevabı budur. Magnus etkisi ile hareket eden toplar diğer toplara göre daha kontrolsüz gitmelerinden kaynaklı olarak rakip için yanıltıcı bir etkiye de sahiptir. Bu yüzden futbol, tenis ve masa tenisi gibi oyunlarda oyuncunun rakibine karşı avantaj kazanmasını sağlıyor.
Aynı şekilde olimpiyat yüzücülerinde de Magnus efekti görünmektedir. Kulaç atma sırasında ellerini çevirerek bu ilke ile daha rahat ve hızlı yüzdükleri gözlemlenmiştir.
Gemi Dengeleyicilerde
Özel gemilerde, Magnus kuvveti ile uygun sistemler kullanılarak güçlü kuvvetler oluşturulabilmektedir. İçerisinde su hattı bulunan dönen bir silindir sayesinde yukarı veya aşağıya olacak şekilde kuvveti yönlendirebilmenin mümkün olması da yine bu olay ile mümkün olarak gemide denge oluşturabilmeyi beraberinde getiriyor.
Balistik İncelemelerde
Dış balistikte Magnus effekti aktif olarak kullanılmaktadır. Merminin belli bir hedefe stabil şekilde gidebilmesine olanak sağlamaktadır. Bunun yanı sıra kütleye etki eden bir etki olduğundan dolayı merminin hedef mesafe boyunca uçuş yoluna dik olarak dönerek gitmesi eğilimi içerisine sokar. Yalpalanma açısında oluşan fark bu nedenden doğmaktadır.
Hava Araçlarında
Magnus etkisinin karşımıza çıktığı başka bir alan ise havacılık. Bu olay uçak kanatları tasarımlarında dikkate alınıyor ve bu dizaynla üretilen uçan makineler, belirgin bir performans avantajı sağlamaktadır. Bununla birlikte havada süzülerek hareket eden makinelerin kanatlarının yanında yer alan dönen silindirler sayesinde, havadaki makinelerin hızı daha düşük seviyede kullanılabilmektedir. Bu etki sayesinde ağır hava araçlarının kullanılabilmesinin önü açılmıştır.
Yaptığı maket uçaklarla ünlü Youtuber Peter Sripol yukarıdaki videoda KFC kovalarıyla Magnus efektini baz alan bir maket uçak yapıyor, buna da göz atabilirsiniz. Yazımızı beğendiyseniz paylaşmayı ihmal etmeyin lütfen. Ayrıca şu ekşi sözlük sayfasından bu konuyla ilgili daha enteresan bilgiler edinebilirsiniz.
Magnus Etkisi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Magnus etkisi kim tarafından bulundu?
1742 yılında Benjamin Robins tüfek güllerinin yörüngelerindeki sapmaları keşfetti ve bu etkiden bahseden ilk kişilerden oldu. 1852 yılında ise Heinrich Magnus olayı araştırdı ve bilimsel olarak açıkladı.
Magnus etkisi hangi spor dallarında kullanılmaktadır?
Bu etki futbol, tenis, beysbol, masa tenisi ve basketbol gibi top ile oynanan tüm spor dallarında görülmektedir. Ayrıca olimpik yüzücülerinde bu olaydan faydalandıkları bilinmektedir.
Magnus olayı hangi araçlarda kullanılır?
Magnus olayı bazı gemilerde ve prototip bir takım uçakta kullanılmıştır.
